Project • 2026 - heden
De uitdaging
Er gaat veel aandacht naar energierechtvaardigheid. Dat is goed, maar het begrip blijft te abstract om het in de dagelijkse praktijk op een gestructureerde manier mee te nemen in besluitvorming, beleid en uitvoering. Ambtenaren en bestuurders weten niet goed hoe ze het begrip kunnen vertalen naar dagelijkse afwegingen. Ondanks beschikbare literatuur en instrumenten ontbreekt een gemeenschappelijke taal en concreet handelingsperspectief.
Het team
Partner(s)
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en Energy Innovation NL Systeem Integratie (TSE SI) vroegen ons om energierechtvaardigheid structureel te verankeren in beleid en uitvoering op lokaal en regionaal niveau. Dat vraagt om aansluiting bij de belevingswereld van ambtenaren, bestuurders en professionals: welke vraagstukken leven er in de praktijk, en welke interventies helpen echt?
We hebben ervaring met wijkaanpakken, energietransitietrajecten en lerende programma’s. En we hadden al contact met meer dan vijftig gemeente- en provincieambtenaren via eerdere trainingen energierechtvaardigheid. Ook bouwden we eerder leidende principes voor een rechtvaardige energietransitie.
Met deze kennis in ons achterhoofd vertalen we energierechtvaardigheid naar herkenbare, dagelijkse afwegingen: de vijf meest prangende onrechtvaardigheden. Hiervoor zetten we drie methoden in die elkaar versterken: Deep Democracy (ruimte voor alle perspectieven, ook minderheidsstemmen), ontwerpend onderzoek (iteratief ontwerpen en toetsen met de doelgroep) en reflexieve monitoring in actie (structureel leren en bijsturen). We verbinden de systeemwereld van beleid met de leefwereld van uitvoering. En op zo’n manier dat het een actief lerende verbinding blijft.
In de oorspronkelijke aanpak legden we de nadruk op een gefaseerd, lineair traject: eerst verkennen, dan co-creëren, dan netwerk opbouwen. In de uitvoering blijkt dat netwerkontwikkeling eerder moest beginnen om gedragen resultaten mogelijk te maken. Het netwerk is daarom direct bij de start van het traject opgestart, zodat kennisdeling en betrokkenheid van partijen al in fase 1 en 2 verankerd zijn. De klankbordgroep speelt hierin een actieve rol vanaf de start.
Het eindproduct is een handelingsrepertoire voor beleidsmakers, bestuurders, politici en anderen in het veld. Hierin hebben we verschillende perspectieven op energierechtvaardigheid uitgewerkt tot concrete verhaallijnen, spanningen en handelingsopties voor de praktijk. Energierechtvaardigheid wordt een herkenbaar en werkbaar begrip in de dagelijkse beleidspraktijk. De co-creatief ontwikkelde verhaallijnen en handelingsperspectieven zijn overdraagbaar en inzetbaar in andere contexten.
Het landelijk netwerk verbindt uitvoerders over domein- en schaalgrenzen heen en zorgt voor structurele kennisdeling ook na afloop van het project. De wisselwerking tussen lokale praktijkervaringen en rijksbeleid wordt actief gevoed, waardoor rechtvaardigheid niet bij woorden blijft maar beweging in gang zet.
