Project • 2026 - heden

RVO & Energy Innovation NL | Energierechtvaardigheid, yes we can

Eerlijke energietransitie Klimaatrechtvaardigheid Rechtvaardige energietransitie Energie en wonen Nieuwe waarden Samenwerking organiseren Strategie en beleid

De uitdaging

Uit onderzoek van ESB blijkt dat hoge inkomens bijna twee keer zo vaak verduurzamingssubsidie kregen als lage inkomens. Dit patroon zie je vaker in de energietransitie: regelingen gaan uit van inwoners die zelf hun weg vinden. Wie het snelst kan, verduurzaamt als eerste. Wie meer tijd of ondersteuning nodig heeft, sluit achteraan en blijft met de lasten zitten.

Veel ambtenaren zien dat en willen er iets aan doen. Maar energierechtvaardigheid voelt groot en abstract. Er is veel over geschreven, dus waar begin je? Daarbij speelt angst een rol: om met bewoners in gesprek te gaan, om te bepalen wat rechtvaardig is, om het niet perfect te doen. Beleidsmakers zien daarnaast soms op tegen de gemeenteraad, omdat rechtvaardigheid als politiek gekleurd onderwerp kan worden gezien.

RVO en Energy Innovation NL vroegen ons: hoe maak je energierechtvaardigheid zo praktisch dat ambtenaren er morgen mee aan de slag kunnen?

Het team

Rosa Peper (zij/haar)

Transitiemaker

Ella van Dansik (zij/ haar)

Transitiemaker

Aylin Özalp (zij/haar)

Transitiemaker

Rashi Mor (zij/haar)

Transitiemaker

Partner(s)

Onze oplossing

We deden onderzoek, organiseerden drie co-creatiesessies en kwamen vier keer bijeen met een klankbordgroep uit wetenschap, beleid en praktijk. Halverwege gooiden we ons plan om. Want wat op papier logisch lijkt, werkt in de praktijk niet altijd. Zo bleek onder meer dat het testen van alles wat we bedenken veel belangrijker is dan gedacht. Daar maken we dus meer tijd voor. RVO en Energy Innovation NL geven ons daarin alle ruimte. 

Drempels wegnemen staat steeds voorop in onze aanpak. En: werken aan rechtvaardigheid mag óók leuk zijn – en het hoeft niet perfect. We schrijven niemand voor wat rechtvaardig is. Wel helpen we ambtenaren om bewust te kiezen wie de lusten en wie de lasten draagt, en om die keuze expliciet op te schrijven. Zo is onze aanpak overal bruikbaar: in de grote steden en daarbuiten, voor elke politieke kleur. 

  • Uitzoeken waar het knelt

    Met deskresearch en interviews brachten we onrechtvaardigheden in het energiesysteem in kaart. Samen met de klankbordgroep kozen we er drie: beleid dat uitgaat van een zelfredzame burger, besluitvorming waarin rechtvaardigheid niet meeweegt, en een ongelijke volgorde van verduurzaming.

  • Samen bedenken wat werkt

    In drie co-creatiesessies, één per vraagstuk, dachten zo'n zestig ambtenaren en andere betrokkenen uit de energietransitie mee. Ze kwamen uit grote steden, en landelijke gemeenten en provincies, en uit alle politieke hoeken. De sessies leverden zo'n 150 interventies op.

  • Testen, verbeteren, opnieuw testen

    Van die opbrengst maakten we eerste versies van onder meer tips die je morgen al kunt toepassen en een werkwijze om een lastig vraagstuk stap voor stap te ontleden. Die testen we met de klankbordgroep en met wethouders en beleidsmakers, van kleine gemeenten tot provincies. Na elke testronde scherpen we ze verder aan.

  • Verbinden wat er al is

    Op veel plekken werken mensen al aan energierechtvaardigheid, bij gemeenten, provincies, coöperaties en initiatieven. Die verbinden we met elkaar, met het zwaartepunt in de regio. Zo leren gemeenten van anderen die in hetzelfde schuitje zitten.

(Verwachte) impact

Eind november ligt er van alles waarmee ambtenaren zelf aan de slag kunnen: 

  • Een verhaal over het waarom: waarom rechtvaardigheid ertoe doet in de energietransitie. Daarmee krijg je collega’s, bestuurders en gemeenteraad makkelijker mee. 
  • Rechtvaardigheid, yes you can! bevat tien dingen die je zelf kunt doen, zonder besluit, zonder budget en (bijna) zonder toestemming. Bijvoorbeeld: laat je brief lezen door iemand die hem krijgt. Of: bel mensen die zijn afgehaakt en vraag waar ze vastliepen. 
  • De Rechtvaardigheidsdokter is een werkboek waarmee je in vijf stappen een lastig vraagstuk onderzoekt, zoals een dokter een klacht onderzoekt. Je eindigt met een behandelplan en een bijsluiter waarin je opschrijft welke bijwerkingen je keuze heeft. 
  • Wie zich verder wil verdiepen in een van de drie vraagstukken, vindt in een doorzoekbaar overzicht de interventies uit de co-creatiesessies, van ‘zelf de straat op’ tot ‘tellen én vertellen’. 

Zo wordt rechtvaardigheid onderdeel van het dagelijkse werk. Ambtenaren hoeven niet alles op te lossen, maar ze zien eerder wie buiten de boot valt. En wat ze accepteren, accepteren ze bewust en op papier. Dat maakt keuzes ook beter uit te leggen aan bestuurders en gemeenteraad. 

Wat gemeenten niet zelf kunnen oplossen, zetten we op een rij voor Rijk en provincies. Op basis van wat ambtenaren in de sessies vertelden, laten we zien waar zij gemeenten kunnen ondersteunen. Alles wat we ontwikkelen is gericht op de energietransitie, maar je kunt het ook gebruiken bij andere transitievraagstukken. 

Doe mee

Veel ambtenaren hebben het gevoel dat ze er alleen voor staan. Eind november delen we op deze pagina alles wat we hebben gemaakt en kun je je aanmelden voor het netwerk. Op 4 november zijn we op het Congres Regionale Energie en Lokale Warmte. Meld je aan en kom langs bij onze sessie! 

Gerelateerde projecten

Alle projecten

Wij werken graag samen om nog meer impact te maken!

Werk met ons samen om van de gebouwde omgeving een gezonde leefomgeving te maken. Of haak ons aan bij jouw ambitieuze project voor een betere leefomgeving.

Neem contact op